Sau một năm, có thể biết khá rõ mình có hợp sống ở quê làm nông trang hay không bằng cách nhìn năm điều: nhịp ngày có thành nếp mà không gượng ép, sức khoẻ tốt lên hay kiệt đi, quan hệ với xóm có ấm dần, nguồn sống có ổn định, và cả nhà, không chỉ một người, có muốn ở lại. Nếu phần lớn câu trả lời là có, những khó khăn còn lại thường sửa được; nếu phần lớn là không, nên điều chỉnh quy mô hoặc cách sống chứ không nhất thiết từ bỏ.
Bài này không cổ vũ ai về quê, cũng không chê đời phố. Mỗi kiểu sống hợp với một số người ở một giai đoạn đời. Mục đích là giúp gia đình nhìn thật vào năm vừa qua, thay vì quyết định dựa trên một mùa vui nhất hay một tháng tệ nhất.
Đừng đánh giá bằng mùa đẹp nhất hay mùa tệ nhất
Năm đầu ở quê thường có hình chữ U. Vài tháng đầu hào hứng, mọi thứ đều mới; rồi đến mùa khó đầu tiên như mưa bão, nắng hạn, rét đậm, cộng với mệt mỏi tích lại, nhiều người rơi xuống điểm thấp nhất và nghĩ đến chuyện quay về. Sau đó, khi đã qua được một vòng mùa và có nếp, cảm giác thường ổn định lại.
Vì vậy câu hỏi "có hợp không" nên đặt sau đủ mười hai tháng, khi đã đi qua cả mùa dễ lẫn mùa khó. Quyết định ở đáy chữ U thường là quyết định bỏ chạy; quyết định ở đỉnh tháng đầu thường là quyết định quá đà như mua thêm đất, nuôi thêm đàn. Cả hai đều dễ hối tiếc.
Một cách nhìn công bằng là đọc lại sổ ghi chép cả năm: đếm số tuần mình thấy vui khi ra vườn, số tuần thấy nặng nề, những sự kiện làm thay đổi tâm trạng. Ai không giữ sổ thì có thể ngồi cùng người nhà kể lại từng quý. Nhìn cả năm cùng lúc giúp tách được cảm xúc nhất thời khỏi xu hướng thật. Nếu số tuần vui tăng dần về cuối năm, đó là tín hiệu tốt hơn nhiều so với một quý đầu rực rỡ rồi đi xuống.
Năm dấu hiệu cho thấy mình đang hợp
Nhịp ngày đã thành nếp. Dậy sớm ra vườn, cho gà ăn, tưới rau đã thành việc tự nhiên như đánh răng, không cần tự ép. Có ngày lười, nhưng phần lớn ngày vẫn muốn ra vườn.
Sức khoẻ tốt lên hoặc giữ được. Ngủ ngon hơn, ăn ngon hơn, ít đau vặt hơn, hoặc ít nhất không tệ đi. Đau lưng, mệt mỏi những tháng đầu đã giảm khi cơ thể quen việc.
Có vài người trong xóm thân dần. Có nhà sang hỏi han, đổi rau, nhờ việc, gọi đi đám. Cảm giác là người trong xóm chứ không phải người lạ ở nhờ.
Chịu được những thứ phiền ở quê. Bùn, muỗi, tiếng gà gáy, mất điện, đường xa chợ, ít tiện nghi. Không phải thích chúng, nhưng chúng không còn làm mình bực mỗi ngày.
Thấy thời gian có ý nghĩa. Nhìn lại năm qua, thấy mình đã học được nhiều, làm ra được thứ cụ thể, và muốn tiếp tục làm tốt hơn năm sau. Câu "năm sau mình sẽ thử…" xuất hiện thường xuyên.
Ngày xấu không còn làm mình muốn bỏ. Một trận mưa phá luống, một con gà bị chồn bắt vẫn làm buồn, nhưng hôm sau đã nghĩ tới cách sửa thay vì nghĩ tới chuyện quay về. Khả năng hồi lại sau ngày xấu là dấu hiệu rõ nhất của người hợp với đất.
Những dấu hiệu nên dừng lại để nghĩ kỹ
Mệt mỏi không giảm sau nhiều tháng. Mùa nào cũng thấy kiệt sức, nghỉ cũng không hồi lại. Có thể quy mô đang quá sức, hoặc kiểu việc này không hợp với cơ thể; nên khám sức khoẻ và thu nhỏ vườn trước khi kết luận.
Chỉ một người trong nhà muốn ở lại. Người còn lại chịu đựng vì thương, con cái buồn vì xa bạn, xa trường cũ. Khoảng cách này dễ thành bất hoà lớn nếu không được nói ra.
Nguồn sống bấp bênh, tiền tiết kiệm vơi nhanh. Vườn để ăn không thay được thu nhập. Nếu năm đầu đã phải rút dần tiền dự phòng mà chưa có nguồn ổn định, cần tính lại sớm.
Cô đơn kéo dài. Không có ai để trò chuyện ngoài người nhà, nhớ bạn bè, nhớ hoạt động văn hoá. Với nhiều người, đây là lý do quay về phố nhiều hơn chuyện vườn tược.
Vấn đề y tế, học hành khó giải quyết. Người trong nhà cần khám chữa định kỳ ở bệnh viện xa, hoặc con cái cần trường học mà vùng quê chưa có. Đây là ràng buộc thật, không phải chuyện cố gắng hơn là vượt qua.
Vườn đã thành nghĩa vụ chứ không còn là lựa chọn. Ra vườn vì sợ phí công đã bỏ ra, vì ngại nói với người thân rằng mình mệt, chứ không vì muốn. Khi cảm giác này kéo dài, cần dừng lại hỏi mình thật lòng muốn gì.
Nguồn sống: nhìn thẳng vào sổ chi tiêu năm đầu
Chuyện tiền thường là điều khó nói nhất nhưng lại quyết định nhiều nhất. Vườn gia đình giúp bớt một phần chi cho rau, trứng, trái cây, nhưng năm đầu cũng phát sinh nhiều khoản mới: dụng cụ, chuồng trại, sửa nhà, xăng xe đi lại xa hơn, khám chữa bệnh ở xa, việc hiếu hỉ trong xóm và họ hàng. Nhiều gia đình về quê với giả định sống ở quê rẻ hơn hẳn, rồi bất ngờ khi tổng chi không giảm nhiều như nghĩ.
Cách nhìn thẳng là ghi lại các khoản chi lớn theo nhóm trong năm đầu, so với năm cuối ở phố, và tách riêng khoản đầu tư một lần (chuồng, dụng cụ, bể nước) khỏi khoản chi thường xuyên. Khoản một lần sẽ không lặp lại năm sau; khoản thường xuyên mới cho biết cuộc sống ở quê có bền về tài chính hay không.
Quan trọng hơn con số là câu hỏi: nguồn thu chính của gia đình có ổn định không, có phụ thuộc vào việc phải về phố thường xuyên không, và nếu có người ốm, có việc lớn, gia đình có khoản dự phòng không. Vườn nhà để ăn và để sống chậm hơn, không nên trở thành nguồn thu phải gánh cơm áo; khi phải ép vườn ra tiền, niềm vui làm vườn thường mất đi trước.
Cả nhà, không chỉ một người
Rất nhiều gia đình về quê vì một người mơ ước, những người còn lại đi theo. Năm đầu là lúc phải nghe kỹ những người đi theo: vợ hoặc chồng có thấy cuộc sống này đáng sống không, hay chỉ đang nhường nhịn? Con cái có bạn mới, có hoạt động mình thích, hay chỉ đếm ngày về phố? Ông bà ở cùng có thấy khoẻ hơn, hay thấy xa con cháu, xa bệnh viện?
Cách hỏi tốt là hỏi riêng từng người, hỏi những câu cụ thể: "Điều gì ở đây con thích nhất? Điều gì con nhớ nhất ở chỗ cũ?" "Một ngày bình thường ở đây, lúc nào em thấy dễ chịu, lúc nào thấy nặng nề?" Câu trả lời cho biết điều cần chỉnh: có khi chỉ cần cho con về phố thăm bạn mỗi dịp hè, có khi cần đổi cách chia việc vườn, có khi cần nghĩ lại cả kế hoạch.
Không có tỉ lệ đúng giữa người mơ và người đi theo. Nhưng gia đình nào mà mọi người đều có ít nhất một điều mình thật sự thích ở cuộc sống mới thì thường ở lại được lâu. Gia đình nào mà một người phải gồng gánh toàn bộ niềm tin, còn những người khác im lặng chịu đựng, thì nên dừng lại nói chuyện trước khi đi tiếp năm thứ hai.
Không hợp hoàn toàn thì có những lựa chọn nào
Câu trả lời không phải chỉ có ở lại trọn vẹn hoặc quay về hẳn. Nhiều gia đình tìm được cách giữa phù hợp hơn với hoàn cảnh của mình.
| Lựa chọn | Hợp với ai | Điều cần tính |
|---|---|---|
| Giữ nông trang nhưng thu nhỏ | Người thích sống ở quê nhưng quá sức với quy mô hiện tại | Giữ vườn rau gần bếp và vài con gà, phần đất còn lại trồng cây lâu năm ít chăm |
| Sống nửa quê nửa phố | Gia đình có việc hoặc con học ở phố | Vườn phải chịu được vài ngày vắng người: cây lâu năm, tưới nhỏ giọt, nhờ hàng xóm cho gà ăn |
| Về phố, giữ vườn nhỏ ở quê cho ông bà, họ hàng | Khi chỉ một người trong nhà muốn sống ở quê | Thoả thuận rõ ai chăm, chia phần rau, trứng thế nào |
| Ở quê nhưng chuyển trọng tâm | Người thích quê nhưng không thích làm vườn hằng ngày | Trồng cây ăn trái, rau lâu năm; dành thời gian cho việc khác mình giỏi |
| Quay về phố | Khi ràng buộc về sức khoẻ, việc làm, học hành quá lớn | Năm đầu vẫn là kinh nghiệm quý; có thể trồng rau ban công, giữ thói quen ăn rau theo mùa |
Chọn lựa nào cũng không phải thất bại. Một năm sống ở quê dạy người ta hiểu bữa ăn đến từ đâu, hiểu mùa, hiểu người làm nông, và hiểu chính mình hơn. Điều đó theo người ta về bất cứ nơi nào.
Nếu quyết định ở lại: chuẩn bị cho năm thứ hai
Gia đình quyết định ở lại nên dùng những tháng cuối năm đầu để chuẩn bị nền cho năm thứ hai, khi nhiều việc lớn hơn sẽ bắt đầu: đặt ao ở chỗ trũng đã quan sát được qua mùa mưa, trồng cây ăn trái theo sơ đồ đã vẽ, mở rộng vườn rau theo lượng nhà ăn thật, cho gà ấp để đàn tự duy trì.
Đồng thời, nhìn lại những gì năm đầu làm chưa tốt để sửa: chia việc trong nhà rõ hơn, dành thời gian nghỉ ngơi và đi chơi cho cả nhà, giữ liên lạc với bạn bè cũ, tham gia nhiều hơn vào sinh hoạt của xóm. Cuộc sống ở quê bền khi nó không chỉ có vườn.
Cũng nên đặt cho năm thứ hai một hai mục tiêu cụ thể, đo được, thay vì mục tiêu chung chung: có rau ăn lá gần như mọi tuần, trứng đủ cho nhà ăn trong mùa gà đẻ, đống ủ phân đủ bón cho các luống. Mục tiêu nhỏ, rõ ràng giúp năm thứ hai có hướng và có niềm vui khi đạt được, thay vì cảm giác vườn mãi chưa xong.
Cuối cùng, hẹn với cả nhà một buổi nhìn lại vào cuối năm thứ hai, giống như buổi nhìn lại năm đầu. Biết trước sẽ có lúc dừng lại đánh giá giúp mọi người dễ nói thật những gì mình cảm thấy trong suốt năm, thay vì dồn nén đến lúc quá muộn.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì biết mình có hợp sống ở quê hay không?
Ít nhất nên đợi đủ một năm để đi qua tất cả các mùa, kể cả mùa khó nhất của vùng mình. Nhiều người thấy năm thứ hai mới thật sự ổn định, vì đã có nếp, có quan hệ xóm và vườn đã có nhiều lớp cây. Quyết định trong mấy tháng đầu thường dựa vào cảm xúc nhất thời.
Thấy cô đơn ở quê thì làm sao?
Tham gia sinh hoạt của xóm như đám cưới, đám giỗ, ngày làm chung, các buổi họp; làm quen với hàng xóm qua việc đổi rau, nhờ việc; giữ liên lạc đều với bạn bè cũ, mời họ về chơi. Có người tìm thấy bạn qua các nhóm cùng sở thích trong vùng. Cô đơn kéo dài nên được chia sẻ với người nhà.
Con cái không muốn ở quê thì có nên ép không?
Không nên ép. Nên nghe con nói điều gì làm con buồn, tìm cách giải quyết cụ thể như cho con về thăm bạn, tìm hoạt động con thích ở quê, cho con một góc vườn riêng. Nếu sau nhiều tháng con vẫn rất khổ sở, gia đình nên tính lại kế hoạch, kể cả lựa chọn sống nửa quê nửa phố.
Có nên mua thêm đất sau năm đầu thành công không?
Nên thận trọng. Năm đầu thành công trên quy mô nhỏ chưa có nghĩa sẽ chăm được quy mô gấp đôi. Thử mở rộng trên phần đất đang có, xem sức có theo kịp không, trước khi mua thêm. Giấy tờ đất cần kiểm kỹ với chính quyền địa phương trước khi quyết định.
Quay về phố sau một năm có phải là thất bại không?
Không. Một năm ở quê cho gia đình kinh nghiệm thật về đất, mùa, thực phẩm và về chính mình. Nhiều người quay về phố vẫn giữ thói quen trồng rau ban công, ăn theo mùa, về quê thường xuyên hơn. Biết điều gì không hợp với mình cũng là một kết quả có giá trị.