Trước khi gửi con về ở nông trang của ông bà vài tuần, ba mẹ và ông bà nên thống nhất bốn việc: giấy tờ và thông tin sức khoẻ của cháu (thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng, dị ứng, thuốc đang dùng), vài luật an toàn không ai được bỏ qua (ao, thuốc, xe máy, nắng), việc cháu làm ở vườn, và cách giữ liên lạc. Nói rõ trước giúp ông bà không phải đoán ý, ba mẹ yên tâm, và cháu không bị kẹt giữa hai cách dạy.
Những tuần ở nông trang ông bà có thể là kỷ niệm đẹp nhất tuổi thơ của con: theo ông ra vườn, theo bà nhặt trứng, ăn rau vừa hái. Nhưng đó cũng là lúc trẻ ở môi trường lạ với ao, giếng, gà vịt, thuốc, với người trông đã lớn tuổi. Bài này đi qua từng việc nên chuẩn bị, và những điều nên nói một cách tôn trọng để không làm ông bà phật lòng.
Vì sao cần nói trước, dù ông bà đã nuôi lớn mấy người con
Ông bà đã nuôi ba mẹ khôn lớn, có kinh nghiệm vườn tược, gà vịt hơn ba mẹ rất nhiều. Vì vậy nhiều người ngại "dặn" ông bà, sợ bị cho là dạy đời. Nhưng có ba lý do nên nói trước một cách rõ ràng. Một là ông bà đã lớn tuổi hơn, sức khoẻ, mắt, tai, phản xạ khác thời còn trẻ. Hai là đứa cháu này có những đặc điểm riêng: dị ứng, thói quen ngủ, nỗi sợ. Ba là một số hiểu biết về an toàn trẻ em đã thay đổi so với mấy chục năm trước.
Cách nói quan trọng không kém nội dung. Bắt đầu bằng cảm ơn và tin tưởng: "Con gửi cháu về với ông bà vì cháu thích ở đây và con yên tâm nhất." Rồi đưa thông tin như chia sẻ chứ không như ra lệnh: "Cháu bị dị ứng với tôm, ông bà để ý giúp con." "Bây giờ bác sĩ khuyên trẻ đi xe máy phải đội mũ bảo hiểm cả quãng ngắn, con gửi theo mũ của cháu."
Nếu có điểm khác nhau, như ông bà quen cho cháu tắm ao, ba mẹ thì lo, nói chuyện riêng với ông bà, không nói trước mặt cháu. Trẻ thấy người lớn tranh cãi về mình dễ học cách lách giữa hai bên. Thống nhất được vài điều chính là đủ; những chuyện nhỏ như giờ ăn quà, giờ xem ti vi có thể để ông bà quyết theo nếp nhà mình.
Giấy tờ, thuốc và thông tin sức khoẻ mang theo
Gom vào một túi nhỏ hoặc một tờ giấy dán trong tủ ở nhà ông bà. Khi có chuyện cần đưa cháu đi khám, ông bà không phải gọi hỏi từng thứ.
- Thẻ bảo hiểm y tế của cháu (bản giấy hoặc hướng dẫn ông bà cách mở trên ứng dụng định danh điện tử nếu cháu đã có tài khoản gắn với ba mẹ); trẻ dưới sáu tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế không phải đóng tiền.
- Sổ tiêm chủng hoặc ảnh chụp các trang đã tiêm, để biết cháu đã tiêm uốn ván, viêm não Nhật Bản, sởi tới đâu.
- Danh sách dị ứng: thức ăn, thuốc, côn trùng đốt. Viết to, rõ, dán ở bếp.
- Thuốc cháu đang dùng hằng ngày (nếu có), kèm cách dùng do bác sĩ ghi. Thuốc hạ sốt theo cân nặng của cháu do bác sĩ hướng dẫn.
- Cân nặng, chiều cao gần nhất của cháu, để tính liều thuốc khi cần hỏi nhân viên y tế.
- Số điện thoại của ba mẹ, một người thân khác ở gần, tên trạm y tế xã và bệnh viện gần nhất, số cấp cứu 115.
- Giấy uỷ quyền đơn giản hoặc lời dặn rõ với ông bà về việc đưa cháu đi khám, để không lúng túng ở cơ sở y tế.
Hỏi trước ở trạm y tế xã nơi ông bà ở về việc khám cho trẻ đang ở tạm tại địa phương và cách dùng thẻ bảo hiểm y tế khi khám ngoài nơi đăng ký ban đầu, để khi cần không mất thời gian tìm hiểu.
Năm luật an toàn chung không ai được bỏ qua
Luật càng ít càng dễ giữ. Chọn những điều liên quan tới tính mạng, nói rõ lý do, và nhờ ông bà giữ đúng như ở nhà.
| Luật | Vì sao | Cách giữ ở nông trang ông bà |
|---|---|---|
| Không ra ao, giếng, mương khi không có người lớn trong tầm tay | Đuối nước xảy ra nhanh và im lặng, kể cả với trẻ biết bơi | Kiểm rào ao, nắp giếng trước khi cháu về; nếu chưa rào được thì khu chơi của cháu phải xa ao |
| Thuốc trừ sâu, thuốc chuột, thuốc thú y cất trong tủ khoá | Trẻ nhầm chai thuốc với chai nước | Ba mẹ giúp ông bà gom thuốc vào một tủ khoá ngay khi đưa cháu về |
| Đội mũ bảo hiểm mỗi lần ngồi xe máy, kể cả quãng ngắn | Đường làng cũng có tai nạn; đầu trẻ dễ tổn thương | Mang mũ vừa cỡ của cháu về, để ở chỗ dễ lấy |
| Không ra nắng giữa trưa | Trẻ mất nước nhanh, dễ say nắng | Việc vườn của cháu dồn vào sáng sớm, chiều muộn |
| Không đụng gà vịt ốm, chết; rửa tay sau khi chăm gà | Gia cầm có thể mang vi khuẩn, virus cúm | Đặt chỗ rửa tay có xà phòng ngay cạnh chuồng |
Ngoài năm luật này, các chuyện khác như ăn uống, giờ ngủ, có cho cháu ra đồng cùng bạn trong xóm hay không, ba mẹ có thể bàn và để ông bà quyết linh hoạt.
Đi một vòng kiểm nông trang trước ngày cháu về
Nông trang của ông bà đã quen với người lớn, ít khi được nhìn bằng mắt một đứa trẻ. Một buổi đi kiểm cùng ông bà, vài ngày trước khi cháu về, giúp phát hiện những chỗ cần sửa mà không phải chờ có chuyện.
- Đi quanh ao, mương, giếng, bể nước: rào có kín không, cổng có chốt cao không, nắp giếng có chắc không, lu nước có nắp chưa. Sửa ngay chỗ hở hoặc rào tạm bằng lưới.
- Mở góc kho, chuồng, gầm cầu thang: gom mọi chai lọ thuốc, gói phân, bả chuột vào một tủ có khoá; bỏ những chai thuốc đã chiết sang chai nước.
- Nhìn lên vách, xuống đất: dao, liềm, rựa treo cao; cuốc cào dựng đứng, răng quay vào trong; dọn đinh, mảnh sành, dây thép quanh chuồng.
- Nhìn cây cối quanh nhà: tổ ong vò vẽ trên cành, dưới mái; cây có gai, cây độc ở chỗ cháu hay chơi; cành khô sắp gãy trên lối đi.
- Xem đàn gà vịt: con gà trống, ngan đực nào hung dữ thì nhốt riêng; chuồng có chỗ rửa tay và xà phòng chưa.
- Dọn một khu chơi riêng cho cháu: có bóng mát, xa ao, xa chuồng, xa bếp, có thể nhìn thấy từ chỗ ông bà hay ngồi làm việc.
Ba mẹ nên làm phần sửa chữa cùng ông bà hoặc thay ông bà, không để người lớn tuổi tự trèo cao, tự đào, tự rào trong mấy ngày trước khi cháu về.
Việc cho cháu ở vườn: vui là chính, không phải phụ việc
Ở nông trang ông bà, cháu có rất nhiều thứ để làm mà ở phố không có: nhặt trứng buổi sáng, cho gà ăn, tưới rau, đi xem ông thả cá, theo bà ra chợ quê. Những việc ấy nên được giữ ở mức "theo ông bà làm cho vui", không phải phần việc cố định cháu bắt buộc phải xong. Cháu ở vài tuần, chưa kịp thành nếp; điều cần nhất là cháu có nhiều kỷ niệm đẹp và ra về còn muốn quay lại.
Ba mẹ có thể gợi ý với ông bà một hai việc cháu thích nhất và vừa sức, như giao cho cháu một góc nhỏ ở luống rau để gieo ít hạt cải, hạt mồng tơi; trước khi về phố, cháu đã kịp hái lứa đầu. Hay giao cho cháu đếm trứng và ghi vào một cuốn sổ nhỏ; về phố cháu mang theo cuốn sổ ấy như một món kỷ niệm.
Những việc ông bà quen làm nhưng không hợp với trẻ, như phun thuốc, cắt cỏ bằng máy, làm thịt gà, xuống ao kéo lưới, nên để khi cháu ở trong nhà hoặc đi chơi. Cháu tò mò muốn xem thì đứng xa, có người lớn khác trông. Nếu ông bà sống một mình hai người, việc nặng nên dời sang sau khi cháu về phố.
Giữ sức cho ông bà khi trông cháu cả ngày
Trông một đứa trẻ năng động cả ngày ở vườn, ao, chuồng là việc rất mệt với người lớn tuổi, nhất là khi ông bà còn phải lo việc vườn, việc nhà như thường lệ. Nhiều ông bà vì thương cháu, vì không muốn con cái lo, nên giấu mệt. Mệt kéo dài làm giảm sự để ý, và đó là lúc trẻ dễ gặp tai nạn, ông bà cũng dễ bị ngã, đau lưng, mất ngủ.
Ba mẹ có thể giúp bằng vài cách cụ thể. Rút ngắn thời gian gửi nếu ông bà đã lớn tuổi hoặc sức khoẻ không tốt; hai ba tuần có thể vừa hơn cả mùa hè. Nếu có thể, gửi cùng một người lớn khác (cô, chú, anh chị họ lớn) để chia việc trông. Bớt việc vườn cho ông bà trong thời gian có cháu, như nhờ người quen cắt cỏ, dọn chuồng, hoặc chấp nhận để một số luống nghỉ.
Lên kế hoạch cho những giờ nghỉ của ông bà: giờ trưa cháu ngủ hoặc chơi trong nhà có người trông, cuối tuần ba mẹ về thăm và đỡ một ngày. Gọi điện cũng nên hỏi thăm ông bà chứ không chỉ hỏi cháu: "Bà có mệt không, cháu có làm bà vất vả quá không?" Câu hỏi ấy giúp ông bà nói thật khi cần.
Liên lạc, nỗi nhớ nhà và ngày đón cháu về phố
Trẻ nhỏ xa ba mẹ lần đầu có thể khóc, nhớ nhà, nhất là vào buổi tối. Gọi điện, gọi video vào một giờ cố định, như sau bữa tối, giúp trẻ có điểm tựa. Cuộc gọi nên ngắn, vui, hỏi cháu đã làm gì ở vườn hôm nay, thay vì hỏi "con có nhớ mẹ không" khiến cháu buồn thêm. Nếu cháu đang vui với ông bà mà không muốn nói chuyện lâu, đó là dấu hiệu tốt.
Ba mẹ cũng nên chuẩn bị tinh thần rằng nếp sinh hoạt của cháu sẽ thay đổi: ngủ sớm hơn hoặc muộn hơn, ăn khác, xem ti vi nhiều hơn hoặc ít hơn. Vài tuần khác nếp không làm hỏng điều gì. Khi đón cháu về, cho cháu vài ngày để quay lại nếp ở phố, đừng vội trách "ở với ông bà hư rồi".
Ngày cháu về là dịp để cháu kể. Cho cháu kể lại những gì đã làm, đã thấy, mang theo những thứ cháu tự trồng, tự làm từ vườn. Một bó rau cháu hái, mấy quả trứng cháu nhặt, cuốn sổ đếm trứng, vài chiếc lá ép: những thứ đó nối cháu với nông trang ông bà suốt cả năm, cho tới lần về tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi thì có thể gửi cháu về ở với ông bà vài tuần?
Không có tuổi cố định; phụ thuộc vào sức khoẻ của ông bà, tính cách của cháu và mức độ an toàn của nông trang. Trẻ đã quen ngủ không có ba mẹ bên cạnh, biết nói rõ nhu cầu của mình thường thích nghi tốt hơn. Lần đầu nên thử ngắn, vài ngày, rồi kéo dài dần.
Ông bà quen cho cháu tắm ao, tắm sông như ngày xưa thì sao?
Nói chuyện riêng với ông bà về nguy cơ đuối nước ở trẻ, và đề nghị cháu chỉ xuống nước khi có người lớn biết bơi đứng sát bên, ở chỗ nông, nước lặng. Tốt hơn là tắm ở nhà, hoặc cho cháu chơi nước trong chậu lớn. Tắm ao, tắm sông không có người lớn sát bên thì không nên.
Cháu ở quê bị sốt, ông bà nên làm gì trước?
Đo nhiệt độ, cho cháu uống nhiều nước, mặc thoáng, dùng thuốc hạ sốt theo cân nặng như bác sĩ đã dặn. Gọi ba mẹ để báo. Đưa cháu tới trạm y tế hoặc bệnh viện khi sốt cao kéo dài, li bì, co giật, khó thở, nôn nhiều, nổi ban, hoặc khi ông bà thấy lo.
Có nên để cháu đi chơi với trẻ con trong xóm không?
Trẻ được chơi với bạn mới là một phần vui của những tuần ở quê. Ba mẹ và ông bà nên thống nhất: cháu chơi ở đâu, có người lớn nào trông, giờ nào phải về, những chỗ tuyệt đối không tới như ao, sông, kênh, đường lớn. Trẻ nhỏ chơi trong tầm mắt người lớn.
Cháu về phố cứ đòi quay lại quê, không chịu đi học lại thì sao?
Đó thường là dấu hiệu những tuần ở quê rất vui. Cho cháu thời gian, nói chuyện về lần về tiếp theo, giữ một góc nhỏ của nông trang trong nhà như chậu cây cháu mang về. Thường sau vài ngày cháu sẽ quen lại với nếp học hành ở phố.
Ba mẹ nên gửi gì cho ông bà để đỡ vất vả?
Đồ dùng cá nhân đủ cho cháu (quần áo, dép, mũ, kem chống muỗi), sữa, thức ăn quen thuộc nếu cháu kén ăn, sách và đồ chơi cháu thích. Thêm một ít thời gian: cuối tuần về thăm và đỡ việc. Đừng để ông bà phải tự lo mua sắm mọi thứ cho cháu.